Η Δημιουργία του Αδάμ


Η Δημιουργία του Αδάμ


Γενικά στοιχεία

   Η Δημιουργία του Αδάμ (ιταλικά: Creazione di Adamo‎) είναι νωπογραφία του 16ου αιώνα (περ. 1508-1512) που δημιουργήθηκε από τον Ιταλό καλλιτέχνη Μιχαήλ Άγγελο και αποτελεί μέρος της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα. Αναπαριστά την βιβλική κοσμογονική αφήγηση από το Βιβλίο της Γένεσης, σύμφωνα με την οποία ο Θεός δίνει ζωή στον Αδάμ, τον πρώτο άνθρωπο. Η νωπογραφία είναι μέρος ενός σύνθετου εικονογραφικού σχεδίου και χρονολογικά είναι η τέταρτη της σειράς των πάνελ που απεικονίζουν επεισόδια από τη Γένεση.
   
  Η εικόνα των χεριών του Θεού και του Αδάμ, που σχεδόν βρίσκονται σε επαφή, είναι πλέον εμβληματική της ανθρωπότητας. Η νωπογραφία έχει αναπαραχθεί σε αμέτρητες απομιμήσεις και παρωδίες. Η Δημιουργία του Αδάμ από τον Μιχαήλ Άγγελο αποτελεί έναν από τους πιο αναπαραγόμενους θρησκευτικούς πίνακες όλων των εποχών.


Μιχαήλ Άγγελος


  Ο Μικελάντζελο ντι Λοντοβίκο Μπουοναρότι Σιμόνι (Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni, 6 Μαρτίου 1475 - 18 Φεβρουαρίου 1564), γνωστός περισσότερο ως Μιχαήλ Άγγελος, ήταν Ιταλός γλύπτης, ζωγράφος, αρχιτέκτονας και ποιητής της Αναγέννησης, που άσκησε απαράμιλλη επίδραση στην ανάπτυξη της δυτικής τέχνης. Σήμερα αναγνωρίζεται ως ένας από τους σπουδαιότερους δημιουργούς στην ιστορία της τέχνης. Υπήρξε ο μοναδικός καλλιτέχνης της εποχής, του οποίου η βιογραφία εκδόθηκε πριν τον θάνατό του, στους Βίους του Τζόρτζιο Βαζάρι. Στα δημοφιλέστερα έργα του ανήκουν οι νωπογραφίες που φιλοτέχνησε για το Παπικό παρεκκλήσιο του Βατικανού (Καπέλα Σιξτίνα), το άγαλμα του Δαβίδ και η Πιετά (αποκαθήλωση) στη Βασιλική του Αγίου Πέτρου στη Ρώμη.


Σύνθεση - Ανάλυση


Κεντρικές μορφές : ο Θεός και ο Αδάμ

Δευτερεύοντες μορφές : δώδεκα πρόσωπα γύρω από τον Θεό

 
Αδάμ

  Ο Αδάμ βρίσκεται στο κάτω αριστερό μέρος του πίνακα γυμνός και ξαπλωμένος, μόλις που έχει δημιουργηθεί, χωρίς καμιά δυνατότητα δύναμης στην κίνησή του. Παρατηρούμε πως αν και πρωτόπλαστος και όχι γεννημένος από άνθρωπο, έχει ομφαλό στην κοιλιά του.


  Τα χαρακτηριστικά του Αδάμ δεν είναι εντελώς αρσενικά. Έχει και κάποια θηλυκά στοιχεία όπως είναι η στάση του κορμιού του, που εμφανιζόταν συνήθως σε γυναικείες μορφές που απεικονίζονταν εκείνη την εποχή, τα χαρακτηριστικά και η γλυκύτητα στο πρόσωπό του, όπως και τα πολύ μικρά γεννητικά του όργανα. Όλα υποδηλώνουν έναν άνθρωπο ανδρόγυνο, δηλαδή με το θηλυκό και το αρσενικό στοιχείο να συνυπάρχουν αρμονικά και με αποτέλεσμα να δημιουργείται ο λεγόμενος «τέλειος άνθρωπος». Έτσι, στην ουσία η Εύα υπάρχει ήδη μέσα στον Αδάμ.



Θεός

  Ο Θεός απεικονίζεται στο δεξιό μέρος του πίνακα ως ένας ηλικιωμένος, αν και πολύ δυνατός, άνδρας με λευκή γενειάδα τυλιγμένος σε έναν στροβιλιζόμενο μανδύα. Πρέπει να σημειωθεί ότι ήταν πολύ σπάνιο εκείνη την εποχή να απεικονίζουν τον Θεό και ειδικά με ανθρώπινη μορφή (συνήθως υπήρχε με την μορφή ματιού). Το πιο πιθανό είναι ο Μιχαήλ Άγγελος να έχει επηρεαστεί από τις αρχαίες παραστάσεις των Θεών του Ολύμπου, όπως για παράδειγμα του Δία και του Ποσειδώνα. 

  Το δεξί χέρι Του είναι τεντωμένο για να μεταδώσει τη σπίθα της ζωής από το δικό Του δάχτυλο σε εκείνο του Αδάμ. Το δάχτυλο του Αδάμ και το δάχτυλο του Θεού δεν βρίσκονται σε επαφή, σημείο που δίνει την εντύπωση ότι ο Θεός, ο δωρητής της ζωής, προσεγγίζει τον Αδάμ, ο οποίος δεν την έχει ακόμη λάβει. Η χειρονομία αυτή μπορεί να υποδηλώνει ακόμα την επικοινωνία ανθρώπου - Θεού, οι οποίοι παρόλο που δεν μπορούν να ειδωθούν έχουν βρει τρόπο επικοινωνίας (προσευχή). Οι δυο τους δεν βρίσκονται στο "ίδιο επίπεδο", όπως για παράδειγμα δύο άνθρωποι που δίνουν τα χέρια, παρ’ όλα αυτά έχουν το ίδιο μέγεθος.


Δώδεκα Μορφές

  Ο Θεός με το ένα Του χέρι αγγίζει ένα παιδί στην καρωτίδα του. Εδώ, βλέπουμε την έντονη αντίδραση του παιδιού. Σύμφωνα με μια ερμηνεία αυτή μπορεί να υποδηλώνει ότι σε αυτό βρίσκεται η ψυχή του Αδάμ. Κάτι που ενισχύει αυτή τη σκέψη είναι πως και το παιδί έχει την ίδια στάση με τον Αδάμ.

    Δίπλα στον Θεό, βλέπουμε μια γυναίκα η οποία κοιτά τον Αδάμ. Μπορεί να είναι η ψυχή της Εύας (όπως πριν με το παιδί) ή σύμφωνα με την νεοπλατωνική θεωρία να είναι η σοφία. Αυτή η θέση βασίζεται και πάλι στην Ιουδαϊκή παράδοση και πιο συγκεκριμένα στην παράδοση της Καμπάλα, όπου ο Θεός δημιουργεί τον Άνθρωπο με σοφία. Είτε έτσι είτε αλλιώς, ένα είναι σίγουρο. Η θέση που την τοποθετεί ο Μικελάντζελο είναι μεγίστης σημασίας. Αυτή η γυναίκα είναι δίπλα στον Θεό που με έναν τρόπο την αγκαλιάζει. Όπως σημαντική είναι και η θέση και σύνδεσή της με το παιδί δίπλα, που θα μπορούσε να ήταν ο Χριστός. Σε αυτή την περίπτωση, η ύπαρξή του μας θυμίζει την αποστολή του που είναι η σωτηρία των ανθρώπων. Άρα και η γυναίκα δίπλα του θα μπορούσε εκτός από την ψυχή της Εύας να είναι και η Παναγία.


  Άλλη θεωρία που προτάθηκε για πρώτη φορά από τον Άγγλο κριτικό τέχνης Ουόλτερ Πέιτερ (Walter Pater, 1839-1894) θέλει το πρόσωπο που προστατεύεται από το αριστερό χέρι του Θεού να αντιπροσωπεύει την Εύα, λόγω της γυναικείας εμφάνισης της φιγούρας και του βλέμματος της προς τον Αδάμ και οι άλλες έντεκα μορφές να αντιπροσωπεύουν συμβολικά τις ψυχές των αγέννητων απογόνων του Αδάμ και της Εύας, ολόκληρης της ανθρώπινης φυλής.


  Γενικότερα έχουν διατυπωθεί πολλές υποθέσεις σχετικά με την ταυτότητα και τη σημασία των δώδεκα μορφών γύρω από τον Θεό.


Απεικόνιση του ανθρώπινου εγκεφάλου


  Το 1990, στην πόλη Άντερσον της Ιντιάνα των ΗΠΑ, ο ιατρός Φρανκ Μέσμπεργκερ (Frank Meshberger), σημείωσε στο περιοδικό Journal of the American Medical Association ότι οι φιγούρες και τα σχήματα που απεικονίζονται πίσω από τη φιγούρα του Θεού φαίνονται να αποτελούν μια ανατομικά ακριβή εικόνα του ανθρώπινου εγκεφάλου. Με μια προσεκτική εξέταση, τα όρια στη νωπογραφία μπορούν να συσχετιστούν με κύριες αύλακες του τελεγκεφάλου, στην εσωτερική και εξωτερική επιφάνεια του εγκεφάλου, του εγκεφαλικού στελέχους, του μετωπιαίου λοβού, της βασικής αρτηρίας, της υπόφυσης και του οπτικού χιάσματος. Στοιχεία που πιθανόν να προδίδουν τις γνώσεις του Μιχαήλ Άγγελου περί ανατομίας του ανθρώπινου σώματος.



Επίλογος

        
    Ο πίνακας Η Δημιουργία του Αδάμ από τον Μιχαήλ Άγγελο εκτός του ότι απεικονίζει την έναρξη της ανθρώπινης  ζωής, μεταφέρει και τη θρησκευτική φιλοσοφία του εμπνευστή του. Η διάσταση αυτή απασχολεί ακόμη και σήμερα περισσότερο από την καλλιτεχνική του υπόσταση, πολλούς επίδοξους ερμηνευτές. Όμως τα μεγάλα έργα ούτε αντιγράφονται ούτε ερμηνεύονται. Απλά σε κυριεύουν με τη μαγεία τους.



Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο